نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

• محسن مسعودیان

استادیار پژوهشکده تحقیق و توسعه علوم انسانی (سمت)

چکیده

نظریه‌های مسلط رفاه اجتماعی و عدالت لیبرال، با تکیه بر تصویر انسانِ مستقل و خودبنیاد، ابزار مفهومی کافی برای تحلیل وضعیت‌هایی که در آن نظم اجتماعی دچار فروپاشی می‌شود—به‌ویژه در شرایط جنگ، خشونت سازمان‌یافته و بحران‌های گسترده—فراهم نمی‌کنند. این پژوهش با هدف پر کردن این خلأ، دو چارچوب نظری متفاوت را در قالب یک مطالعه تطبیقی مفهومی مقایسه می‌کند: «اخلاق مراقبت» در سنت فلسفه اجتماعی معاصر غرب که کارول گیلیگان آن را مطرح کرد، و «منطق رابطه‌مندی و اخوت» در اندیشه اسلامی-شیعی. روش پژوهش بر اصل «هم‌ارزی کارکردی» استوار است و مقایسه در سه سطح انسان‌شناختی، اخلاق رابطه‌ای، و سازوکار نهادی انجام می‌شود.
یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که هر دو چارچوب، برخلاف نظریه‌های مسلط، جنگ را یک «رخداد رابطه‌ای» می‌دانند—نتیجه فروپاشی شبکه‌های مسئولیت، اعتماد و همبستگی—نه صرفاً تعارض منافع یا شکست دیپلماسی. همچنین هر دو صلح را «دستاورد رابطه‌ای» تعریف می‌کنند که در آن شبکه‌های مراقبت، اخوت و تکافل، زیرساخت اجتماعی بازتولید نظم را تشکیل می‌دهند. پژوهش نشان می‌دهد که دو چارچوب در نقطه تکمیل یکدیگر قرار دارند: اخلاق مراقبت ابزار دقیقی برای تحلیل تجربه زیسته آسیب‌پذیری و بی‌عدالتی ساختاری دارد، در حالی که اخوت اسلامی چارچوب هنجاری قوی‌تر و سازوکارهای نهادی‌تری (ولایت و تکافل) ارائه می‌دهد. بر این اساس، مدل چهارسطحی «مراقبت-اخوت» به‌عنوان زیرساخت رابطه‌ای صلح پیشنهاد می‌شود. دلالت سیاستی اصلی این پژوهش آن است که بازسازی پساجنگ موفق، باید پیش از هر بازسازی فیزیکی یا سیاسی، با بازسازی «زیرساخت رابطه‌ای» جامعه آغاز کند.

موضوعات

• الهیات بین الادیانی

عنوان مقاله [English]

Relational Infrastructure of Peace: A Comparative Study of Carol Gilligan’s Ethics of Care and the Logic of Fraternity in Islamic–Shi’a Thought for the Normative Reconstruction of Social Welfare in War and Post-War Contexts

نویسنده [English]

• Mohsen Masoudian

Assistant Professor at the Institute for Research and Development in the Humanities (SAMT)

چکیده [English]

Mainstream theories of social welfare and liberal justice, grounded in the image of the independent and self-sufficient individual, do not provide sufficient conceptual tools to analyze situations in which social order collapses—particularly in conditions of war, organized violence, and large-scale crises. This study seeks to address this gap by comparatively examining two distinct theoretical frameworks: the “ethics of care” within contemporary Western social philosophy as developed by Carol Gilligan, and the “logic of relationality and fraternity” in Islamic–Shi’a thought. The research methodology is based on the principle of “functional equivalence,” and the comparison is conducted at three levels: anthropological assumptions, relational ethics, and institutional mechanisms.

The findings indicate that both frameworks, unlike dominant theories, conceptualize war as a “relational phenomenon”—the outcome of the breakdown of networks of responsibility, trust, and solidarity—rather than merely a conflict of interests or a failure of diplomacy. Furthermore, both frameworks define peace as a “relational achievement,” in which networks of care, fraternity, and mutual solidarity (takāful) constitute the social infrastructure for the reproduction of order. The study shows that the two frameworks are complementary: the ethics of care provides a precise analytical tool for understanding lived experiences of vulnerability and structural injustice, while Islamic fraternity offers a stronger normative foundation and more articulated institutional mechanisms (such as wilāya and takāful). Accordingly, a four-level “care–fraternity” model is proposed as a relational infrastructure of peace. The main policy implication of this study is that successful post-conflict reconstruction must begin, prior to any physical or political rebuilding, with the reconstruction of the society’s “relational infrastructure.”