نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• نرگس شکوری ¹
• اکبر باقری ²
• محمد حسین مظفری ³

¹ پژوهشگر مطالعات ادیان ، دانشگاه ادیان و مذاهب ، قم ، ایران

² استادیار گروه تاریخ و فرق تشیع ، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران

³ ریاست مرکز صلح و گفت‌وگوی دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران

چکیده

مسئله تقریب مذاهب اسلامی در دهه‌های اخیرعلی‌رغم تکثر گفتمان‌ها و ابتکارهای نهادی، همچنان با چالش ناپایداری، واکنشی بودن و محدود ماندن به سطوح نمادین مواجه است. بخش قابل‌توجهی از این ناکامی‌ها ناشی از فقدان چارچوبی نظری برای مدیریت پایدار اختلاف مذهبی است؛ چارچوبی که بتواند میان روایی ( مشروعیت دینی ) و همگرایی مذهبی، پیوند برقرار کند. این پژوهش با تمرکز بر این خلأ به تحلیل تطبیقی-انتقادی اکومنیسم مسیحی(به‌مثابه یک همگرایی درون دینی درسنت های  مختلف مسیحی) و تقریب مذاهب اسلامی به‌عنوان دو پاسخ الهیاتی به مسئله اختلافات عقیدتی می‌پردازد. پرسش‌محوری پژوهش آن است که آیا می‌توان از منظر مبانی اسلامی برای اکومنیسم نوعی روایی الهیاتی قائل شد و مرزهای شاخص این روایی چیست. پژوهش با رویکرد توصیفی–تحلیلی و بر پایه تحلیل اسنادی و با اتکا به متون رسمی اکومنیکال (شورای جهانی کلیساها، واتیکان دوم)، اسناد الهیات مسیحی معاصر و منابع اسلامی، سازه‌های مفهومی هر دو گفتمان را بازسازی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که اگرچه اکومنیسم و تقریب در سطح «الهیات وحدت» و «مدیریت اختلاف» واجد همگرایی مفهومی‌اند، اما اکومنیسم در جایگاه مدلی اعتقادی برای وحدت، به دلیل تعارض با مبانی توحیدی و منطق وحیانی اسلام، فاقد روایی الهیاتی برای الگوگیری است. بااین‌حال، برخی عناصر فرایندی و مدیریتی اکومنیسم، پس از مرزبندی الهیاتی و بومی‌سازی انتقادی، می‌توانند به‌صورت گزینشی در چارچوب گفتمان تقریب مورداستفاده قرار گیرند.

موضوعات

• الهیات بین الادیانی

عنوان مقاله [English]

sConceptual Coherence and Theological Convergence of Christian Ecumenism and Islamic Rapprochement: A Comparative Theological Analysis

نویسندگان [English]

• Narges Shakouri ¹
• Akbar Bagheri ²
• Mohammad Hossein Mozaffari, ³

¹ Researcher in Religious Studies, University of Religions and Denominations, Qom, Iran

² , Assistant Professor, Department of History and Shiʿa Denominations, University of Religions and Denominations, Qom, Iran

³ President of the Center for Peace and Dialogue, University of Religions and Denominations, Qom, Iran

چکیده [English]

Despite the proliferation of discourses and institutional initiatives in recent decades, the issue of Islamic rapprochement continues to face persistent challenges, including instability, reactivity, and confinement to largely symbolic levels. A significant portion of these shortcomings stems from the absence of a theoretically designed framework for the sustainable management of sectarian disagreement—one capable of linking religious legitimacy and religious convergence.
 Focusing on this gap, the present article undertakes a comparative analysis of Christian ecumenism, understood as a processual experience within the Christian tradition, and Islamic rapprochement as two theological responses to the challenge of intra-religious plurality and conflict.
 The central question of the study is whether, from the perspective of Islamic theological foundations, ecumenism can be regarded as possessing a form of theological legitimacy, and what the boundaries and conditions of such legitimacy might be. Employing a descriptive–analytical approach and relying on documentary analysis, the study reconstructs the conceptual structures of both discourses through an examination of official ecumenical documents (including those of the World Council of Churches and the Second Vatican Council), contemporary Christian theological literature, and classical as well as contemporary Islamic juridical and theological sources. The findings demonstrate that while ecumenism and rapprochement display conceptual convergence at the level of a “theology of unity” and the “management of disagreement,” ecumenism, as a doctrinal model of unity, cannot be considered theologically legitimate as a model for emulation within Islam, due to its incompatibility with Islamic monotheistic principles and the revelatory–ijtihādī logic of Islamic theology. Nevertheless, certain procedural and managerial aspects of ecumenism, once subjected to theological delimitation and critical contextualization, may be selectively utilized within the framework of the discourse of Islamic rapprochement.

کلیدواژه‌ها [English]

• Christian Ecumenism
• Islamic Rapprochement
• Theological Legitimacy
• Theology of Unity
• Management of Intra-Religious Disagreement