نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• محمدرضا دفتری ¹
• کاوس برندق ²
• کاظم قاضی زاده ³
• مینا شمخی ⁴

¹ دانشجوی مقطع دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

² دانشیار دانشگاه تربیت مدرس، گروه علوم قرآن و حدیث(نویسنده مسوول)، تهران، ایران.

³ استادیار علوم قرآن و حدیث دانشگاه تربیت مدرس

⁴ دانشیار دانشکده الهیات، دانشگاه شهید چمران اهواز

چکیده

صفات خبریه الهی همانند «محبت»، «رضایت» و «غضب»، که در قرآن و روایات برای خدا به کار رفته‏‏اند، چالش اعتقادی بزرگی ایجاد کرده‌اند؛ زیرا ظاهرشان با عواطف انسانی هم‌خوانی دارد و مکاتب مختلف را به اختلاف می‏کشاند. سلفیه بر اثبات ظاهری بدون کیفیت اصرار دارد، اشاعره راه میانه اثبات و تأویل می‌جویند، معتزله به تأویل مجازی صرف روی می‌آورند. ضرورت تحقیق از شبهات فرقه‌ای معاصر در فضای مجازی و مناظرات علمی سلفی-شیعی برمی‌خیزد؛ جایی که اثبات بلا کیف سلفیه ممکن است به تصور عواطف انسانی برای خدا منجر شود. وجود چنین اختلافاتی وحدت امت را تهدید می‌کند. پژوهش حاضر با بررسی تطبیقی-انتقادی دیدگاه‏های سلفیه و امامیه، گفتگوی علمی میان مذاهب اسلامی را تسهیل می‌نماید و بنا دارد با روش تحلیلی-انتقادی ضمن بررسی مختصر دیدگاه‏های لغوی و تفسیری درباره صفات محلّ بحث، براساس روایات فریقین، دیدگاه‏های شرح‏الحدیثی سلفیه و امامیه را مقایسه و ارزیابی نماید. نتایج پژوهش نشان می‏دهد که شارحان حدیث سلفیه صفات یاد شده را حقیقی و ظاهری برای خدا اثبات می‌کنند. براین اساس، محبت علاقه واقعی همراه با نصرت است و رضایت نیز خشنودی پایدار بدون کیفیت انسانی است. از نگاه شارحان سلفی، غضب نوعی تنبیه ارادی خداوند بر بندگان است که شباهتی با خلق ندارد اما امامیه محبت را افاضه فیض خدا دانسته است، رضایت را به تجلّی خشنودی خدا در رضایت اولیایش می‏داند و غضب را قطع موقت رحمت الهی معنا می‏کند. در نتیجه، نگاه امامیه ضمن تنزیه مطلق خدا از صفات انسانی، سازگاری بیشتری با آیات محکم قرآنی، روایات و دلایل عقلی نشان می‏دهد.

موضوعات

• کلام تطبیقی

عنوان مقاله [English]

A critical comparative analysis of the concept of God's love, satisfaction, and wrath from the perspective of Salafi and Imami hadith commentators.

نویسندگان [English]

• Mohammadreza Daftari ¹
• kavos Roohi Barandagh ²
• Kazem Ghazizadeh ³
• Mina Shamkhi ⁴

¹ PhD student of Quran and Hadith Sciences, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.

² Associate Professor of Tarbiat Modares University, Department of Quranic and Hadith Sciences, Tehran, Iran.

³ Assistant Professor of Quran and Hadith Sciences, Tarbiat Modares University

⁴ Associate Professor, Department Qur’ān and Ḥadīth Studies, Faculty of Theology and Islamic Studies, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran.

چکیده [English]

The Narrated Attributes of "love", "pleasure" and "anger", which are used for God in the Quran and traditions, have created a great doctrinal challenge, because their appearance is consistent with human emotions and leads different schools of thought to disagree. Salafis insist on superficial proof without quality, Ash'arites seek a middle way of proof and interpretation, Mu'tazilites resort to purely figurative interpretation. The need for research arises from contemporary sectarian doubts in cyberspace and Salafi-Shiite scholarly debates, where Salafi proof without quality may lead to the idea of ​​human emotions for God. The existence of such differences threatens the unity of the Ummah. The present study facilitates the scientific dialogue between Islamic schools by conducting a comparative-critical study of the Salafi and Imami views. It aims to compare and evaluate the Salafi and Imami views of hadith interpretation by using an analytical-critical method, while briefly examining the lexical and interpretive views on the attributes under discussion, based on the narrations of both sects. The results of the study show that the Salafi hadith commentators prove that the mentioned attributes are real and apparent for God. Accordingly, love is a true affection accompanied by victory, and contentment is a lasting satisfaction without human qualities. From the perspective of the Salafi commentators, anger is a kind of voluntary punishment of God on servants that is not similar to creation, but the Imami view considers love to be the manifestation of God's pleasure in the satisfaction of His loved ones, and anger means the temporary cessation of God's mercy. As a result, the Imami view, while absolutely excluding God from human attributes, shows greater compatibility with strong Quranic verses, narrations, and rational reasons.