بررسی تطبیقی دیدگاه‌های رشید‌رضا در المنار و علّامه طباطبائی در المیزان پیرامون مسئلۀ شفاعت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه معارف دانشگاه علوم پزشکی کاشان، کاشان، ایران

چکیده

هدف این مقاله بررسی تطبیقی دیدگاه­های رشیدرضا در تفسیر المنار و علّامه طباطبائی در المیزان پیرامون مسئله شفاعت در قرآن کریم می باشد. این مقاله با روش توصیفی - تحلیلی به بررسی تطبیقی دیدگاه­های این دو اندیشمند پرداخته­ا­ست. پیامد­های به دست آمده عبارتند از اینکه رشیدرضا ضمن بررسی آیات مربوط به شفاعت معتقد است آیات قرآن دلالتی بر وجود شفاعت در قیامت ندارد و تنها نجات‌دهندۀ بشر، اعمال نیک او می‌باشد. به باور رشیدرضا بین آیات شفاعت هیچ­گونه ناسازگاری وجود ندارد. ایشان با بیان استدلال عقلی بر نفی شفاعت می­گوید: شفاعت نزد حاکمان دنیایی یا بر پایۀ جهل است یا بر پایۀ عدم عدالت و هر دو حالت در مورد خداوند منتفی است. علّامه طباطبائی معتقد است آیات قرآن برای تبیین مسئله شفاعت کفایت می­کند و با بررسی دقیق آیات قرآن می­توان دیدگاه قرآن در این زمینه را استخراج نمود. اینکه در برخی از آیات به کلی شفاعت مردود شده دلیلش این است که خداوند می­خواهد شفاعت استقلالی را نفی کند و آیاتی که دلالت بر وجود شفاعت با اذن الهی دارد وجود شفاعت را به‌صورت غیر استقلالی و با اراده خداوند اثبات می­کند. از نظر علّامه، شفاعت فرصتی برای رحمت­گری خداوند در قیامت است و با شفاعت، نه جهلی از خدا بر طرف می­شود و نه به خدا منفعتی می­رسد. شفاعت علاوه بر اثر اخروی اثر دنیایی نیز دارد تا مردم به سمت شفیعان سوق داده شوند. نتیجه اینکه آیات قرآن بر مسئلۀ شفاعت دلالت قطعی دارند و به صورت واضح بر اینکه شفاعت هم امکان عقلی دارد هم امکان وقوعی، تصریح می نمایند.

کلیدواژه‌ها


منابع و مآخذ
-                    قرآن کریم.
-                    ابن منظور، محمد بن مکرم. (1410 ق). لسان العرب. بیروت – لبنان: ناشر دار صادر.
-             اسکندری مالکی، ناصر‌الدین. (1389). الانتصاف فیما تضمنه الکشاف من الاعتزال. المطبوع بهامش الکشاف. تهران: نشر خانه کتاب.
-                    بیضاوى، عبدالله بن عمر. (1418). أنوار التنزیل و أسرار التأویل. بیروت: نشر دارإحیاء التراث العربی‏.
-                    تامر، محمد محمود متولی. (1425). منهج الشیخ محمد رشید رضا فی العقیده. جده: نشر دار ماجد عسیری.
-                    حسینی، سیداحمد. (1369). رسائل المرتضی. تهران: نشر جامعه نگر.
-                    رشیدرضا، محمد. (1414 ). تفسیر القرآن الحکیم الشهیر بتفسیر المنار. بیروت: نشر دار­المعرفه.
-                    شکیب ارسلان، الامیر. (1356 ق.).کتاب سید رشیدرضا. او اخاء اربعین سنه. قاهره: نشر دارالفضیله.
-                    طباطبایى، محمدحسین‏. (1390 ه. ق‏). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات‏.
-                    طوسی، محمد بن حسن. (1413 ). التبیان. قم: موسسه النشر الاسلامی.
-                    الفراهیدی، الخلیل بن أحمد. (1409). العین. قم: نشر دارالهجره.
-                    قرشى بنابى، على‏اکبر. (1371 ش). قاموس قرآن. ‏تهران: دار الکتب الإسلامیه.
-                    نووی، أبوزکریا. (1392). شرح صحیح مسلم. بیروت: نشر دار احیاء التراث العربی.
-                    نسفی سمرقندی، نجم الدین عمر بن محمد. (2016). مترجم قربانعلی ادریسف. مسکو: نشر صدرا.