بررسی تطبیقی معنا، حجیت و رابطۀ عقل و نقل از دیدگاه سیّد مرتضی و علّامه طباطبائی (ره)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران

چکیده

مسئلۀ تحقیق؛ رویکرد جریان­های کلامی ­و فلسفی جهان اسلام در بهره­گیری از عقل ­و رابطۀ میان­ آن ­و نقل، متفاوت بوده است. با توجه به اهمیت نظرات سیّد مرتضی و علّامه طباطبائی در خصوص­معنا، حجیت و رابطۀ عقل و نقل، سعی نمودیم به صورت تطبیقی این مسئله را از دیدگاه این دو بزرگوار بررسی نماییم. روش تحقیق؛ پژوهش حاضر با شیوه توصیفی و تحلیلی به بررسی عنوان این پژوهش تا رسیدن به نتیجه مطلوب پرداخته است. یافته­های تحقیق؛ سیّد مرتضی، عقل­ را به معنای مجموعه علومی می­داند که برای مکلّف حاصل می‌شود. علّامه، عقل را به ‌معنای قوۀ شناخت انسان، و از آن به حقیقتِ نفسِ انسانِ مُدرِک یاد می‌کند. از دیدگاه این دو بزرگوار، حجیت عقل ذاتی آن است و از منابع معرفت به شمار می­رود. از دیدگاه ایشان، هر کدام از عقل و نقل، ضمن آن که دارای قلمروِ خاصِ خود، می­باشند ولی در موارد زیادی، مؤید یگدیگرند. ایشان در بحث تعارض عقل و نقل، دیدگاهی مشابه دارند.

کلیدواژه‌ها


 
 
منابع و مآخذ
-                    قرآن کریم
-                    ابن ‏سینا، ابوعلی. (1363). اشارات وتنبیهات. حسن ملکشاهی. تهران: سروش.
-                    ابن منظور، محمد بن مکرم. (1421). لسان العرب. بیروت: دارصادر.
-                    آخوند خراسانی، محمدکاظم. (1409). کفایه الاصول، قم: موسسه آل البیت (ع) لإحیاء التراث.
-                    الاوسی‌، علی. (1370). روش علّامه طباطبائی در المیزان. ترجمۀ سید حسین میر جلیلی. تهران: سازمان تبلیغات‌ اسلامی.
-                    الحاکم النیشابوری، أبو عبد الله محمد بن عبد الله. (1418). المستدرک على الصحیحین، بیروت، دار المعرفه.
-                    المناعی،عائشه یوسف. (1412). اصول العقیده المعتزله و الشیعه الامامیه. دوحه قطر: دارالثقافه.
-                    آمدی، عبد­الواحد. (1410). غررالحکم و درر الکلم. تصحیح مهدی رجائی، چاپ دوم، قم: دارالکتاب الاسلامی.
-             انصاری، حسن. (بی‏تا). تارنمای بررسی‏های تاریخی، مقالات و نوشته‏ها؛ در حوزۀ تاریخ و فرهنگ اسلام: (الحدودوالحقائق؛کتابی که از شریف مرتضی نیست، همراه گفتاری ازاستاد مدرسی).
-                    https://ansari.kateban.com/post/1930
-                    https://www.ical.ir
-             بحرانی، هاشم بن سلیمان. (1422). غایة المرام و حجة الخصام فی تعیین الإمام من طریق الخاص و العام. بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
-                    برنجکار، رضا. ماهیت عقل وتعارض عقل و وحی. فصلنامه نقد و نظر. دوره 1 (1373)ش3.
-                    برنجکار، رضا. (1391). روش‌شناسی علم کلام. قم: مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث.
-                    پاینده، ابوالقاسم. (1382). نهج الفصاحه،تهران، دنیای دانش.
-             جوادی آملی، عبدالله. (1361). یادنامۀ فیلسوف الهی علّامه‌ی طباطبائی. تهران: دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی، چاپ اول.
-                    جوادی آملی، عبدالله. (1368).پیرامون وحی و رهبری ناشر. قم: الزهرا (س).
-                    حرّ عاملی، محمد. (1409). وسائل الشیعۀ الی مسائل الشریعه قم: مؤسسۀ آل‌البیت (ع) .
-                    حرانی، ابومحمد حسن­بن علی. (1974). تحف العقول، بیروت، مؤسسۀ أعلمی.
-                    حسینی طهرانی، محمدحسین. (1393). مهر تابان. تهران: مؤسسه انتشارات باقرالعلوم (ع).
-                    حسینی، سیدحسین. و قاسم پورحسن (1382). میزان حکمت. تهران: سروش.
-                    خطاوی، وسام. (1385). المناهج الروائیه عند الشریف المرتضی،.قم: انتشارات دارالحدیث.
-                    خلیلی، مصطفی. (1382). اندیشه­های کلامی علّامه طباطبائی. قم: دفتر تنظیم و نشر آثار علّامه طباطبائی.
-                    راوی، عبدالستار عزالدین. (1400). العقل و الحریه. بیروت: المؤسسة العربیة للدراسات و النشر.
-                    ربانی گلپایگانی،علی. (1385). درآمدی بر شیعه شناسی. قم: مرکز جهانی علوم اسلامی.
-                    ـــــــــــــــــ . (1390). درآمدی بر علم کلام. قم: دارالفکر.
-                    راغب اصفهانی،حسین بن محمد. (1412). المفردات فی غریب القران. بیروت: دار العلم.
-                    سجادی،جعفر. (1373). فرهنگ معارف‌اسلامی. تهران:کومش.
-             سیّد مرتضی،ابوالقاسم علی­بن الحسین. (1411). الذخیره فی علم الکلام. به تحقیق سید احمد حسینی، قم: موسسۀ نشر اسلامی.
-             ـــــــــــــــــ . (1346). الذریعة الی اصول الشریعه. تصحیح ابوالقاسم گرجی. تهران: مؤسسه انتشارات‌ و چاپ‌ دانشگاه‌ تهران.
-                    ـــــــــــــــــ . (145). الرسائل. تحقیق مهدی رجایی، قم: دارالفکر القرآن الکریم.
-                    _____________. (1413). تصحیح اعتقادات الامامیه. .چاپ اول، قم: الموتمر العالمی للشیخ المفید.
-                    ـــــــــــــــــ . (1417). مسائل الناصریات. تهران: مجمع جهانی تقریب.
-                    ـــــــــــــــــ . (1415). الانتصار. قم: دفتر انتشار اسلامی.
-                    ـــــــــــــــــ . (1998). امالی. به تصحیح محمد ابوالفضل ابراهیم. قاهره: دارالفکر.
-                    ـــــــــــــــــ . (1409). تنزیه الأنبیاء. .چاپ دوم. بیروت :دارالأضواء.
-                    ـــــــــــــــــ . (1387). جمل العلم و العمل. نجف : آداب.
-                    ـــــــــــــــــ . (1425). انقاذ البشر من الجبر و القدر. قم: مجمع الذخائر اسلامی.
-                                        شرف­الدین،سید عبدالحسین. (1426). المراجعات. قم: المجمع العلمی لأهل البیت (ع).
-                    شهرستانی، محمدبن عبدالکریم. (1972). ملل و نحل، بیروت: دارالمعرفه.
-                    علّامه طباطبائی. (1384). شناخت نامهمجموعه مقالات. تهران: انتشارات‌ بین‌المللی‌ الهدی‌.
-             صدرالدین شیرازی، محمدابراهیم. (1383). الحکمة المتعالیه فی الاسفار العقلیة الاربعه. تصحیح مقصود محمدی. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
-             ـــــــــــــــــ . (1366). شرح الاصول الکافى. تصحیح محمد خواجوى، قم: پژوهشگاه علوم اسلامى و مطالعات فرهنگى.
-             طباطبائی، سیدمحمدحسین. (1417). المیزان فی تفسیر القرآن. چاپ پنجم. قم: انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
-                    ـــــــــــــــــ . (1394). شیعه دراسلام. قم: دار التبلیغ اسلامی.
-                    ـــــــــــــــــ . (1388).بررسی­هاى اسلامى،.قم، بوستان کتاب قم.
-                    ـــــــــــــــ . (1368). حاشیة الکفایه. قم: بنیاد علمى و فکرى علّامه طباطبائى.
-                    ـــــــــــــــــ . (1403). تعلیقه بحارالانوار. پاورقى علّامه طباطبائى. چ سوم، بیروت: دار احیاءالتراث العربى،1403.
-             ـــــــــــــــــ . (1361). علی و فلسفه الهی. ترجمه سید ابراهیم سید علوی. قم: انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین.
-                    ـــــــــــــــــ . (1388). بررسی­هاى اسلامى. به کوشش سیدهادی خسروشاهی. قم: بوستان کتاب.
-                    ـــــــــــــــــ . (1387). مجموعه رسائل. به کوشش سیدهادی خسرو شاهی. قم: بوستان کتاب.
-                    ـــــــــــــــــ . (1389). رساله لب الباب. قم: بوستان کتاب.
-                    ـــــــــــــــــ . (1393). شیعه. تهران: موسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
-                    ـــــــــــــــــ . (1373). الرسائل‏التوحیدیه.قم: نشر إسلامی جماعه المدرسین.
-                    ـــــــــــــــــ . نهایة الحکمه، (1416). قم: نشر إسلامی جماعة المدرسین.
-                    طبرسى، امین الدین ابوعلى الفضل‌بن حسن. (1379). مجمع البیان، بیروت، داراحیاء التراث العربى.
-                    غزالی، محمد بن محمد. (1391). مـقاصد الفلاسفه، بیروت،دار المعارف.
-                    فراهیدی، خلیل بن احمد عمر بن تمیم. (1409).العین. قم: مؤسسه دارالهجره.
-                    کلینی، محمد بن یعقوب. (1425). اصول الکافی. قم: اسوه.
-                    لاهیجی فیاض، ملاعبدالرزاق. (1373). گوهر مراد. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
-                    مادلونگ، ویلفرد. (1375). مکتب­ها و فرقه­های اسلامی در سده­های نخست. مشهد: آستان قدس رضوی.
-                    مجلسی،محمدتقی. (1429). روضةالمتقین. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
-             ـــــــــــــــــ . (1418). الفصول المهمه فی أصول الأئمه (تکمله الوسائل). تصحیح: القائینی. قم: مؤسسۀ اسلامی امام رضا (علیه­السلام).
-                    مجلسی، محمدباقر. (1386). بحار الانوار الجامعه لدرر اخبار الائمة الاطهار. تهران: انتشارات اسـلامیه.
-             مصباح­یزدی، محمدتقی. (1393). شرح جلد هشتم الأسفار الأربعه، جزء اول. تحقیق­وتنظیم محمدسعیدی مهر. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
-             معارف، مجید و حامد شریعتی نیاسر. (1393). عقلانیت و مقابله با خرافات با تاکید بر آثار سیّد مرتضی. پژوهش نامه قرآن و حدیث، شماره 14.
-                    ملا هادی‌ سبزواری. (1369). شرح المنظومه.تهران: ناب.
-                    نراقی، محمد مهدی. (1312). جامع السعادات. بیروت: موسسه الأعلمی.
-                    هندی، میرحامدحسین. (1392)، عبقات الأنوار فی إمامة الأئمة الأطهار. قم: مدرسة الإمام المهدی (علیه السلام).