بررسی دیدگاه غزالی و خواجه نصیرالدین طوسی در مسئله امامت

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

گروه فلسفه، دانشکده ادبیات فارسی و زبان های خارجی، دانشگاه علامه طباطبائی

چکیده

غزالی وجود امام را به ادله‌ی شرعی و اجماع امت، ضروری دانسته و آن را برای قوام دین و دنیا مفید می‌داند اما عصمت را برای امام شرط نمی‌داند. او معتقد است تنها در امور کشور داری و تجهیز سپاه و... به امام نیازمندیم که برای انجام این قبیل کارها نیازی به علم الهی و لدنی نیست. او مانند دیگر پیروان اهل سنت تعیین امام را به انتخاب مردم می‌داند و هرگونه ادعای نصی از سوی شیعه را بی‌ربط به مسأله‌ی امامت و غیر متواتر معرفی می‌کند. از نظر او اگر این اخبار، متواتر بودند هرگز در آنها شک نمی‌کردیم، در حالی که به این اخبار مشکوکیم. بنابراین احادیثی چون حدیث غدیر و منزلت صرفاً بیانگر احترام و دوستی میان پیامبر صل‌الله‌علیه‌وآله و علی علیه‌السلام هستند؛ و دلیلی بر امامت علی علیه‌السلاممحسوب نمیشوند.
اما خواجه در مقابل این دیدگاه موضع گرفته و وجود امام را نه به ادله‌ی شرعی، بلکه به دلیل عقلی و با استناد به "قاعده‌ی لطف" بر خداوند واجب می‌داند. وی همچنین با ارائه‌ی ادله‌ی عقلی متعدد، عصمت را نیز برای امام ضروری می‌داند درضمن در صورت انجام افعال قبیح از وی، نهی امام از آن عمل واجب می‌شود و در این صورت غرض از نصب امام نقض شده و مقام امام از سایر مردم پایین‌تر می‌آید؛ لذا نصب امام باید از سوی خدا و رسولش صورت گیرد و این یعنی نص. همچنین با تمسک به شیوه‌ی رسول خدا بعید است که در خصوص چنین امر خطیری سکوت کرده باشد.

کلیدواژه‌ها